คลังเก็บป้ายกำกับ: การศึกษา

อนาคตชาติจะเป็นอย่างไรเมื่อคุณภาพการศึกษาไทยยังไปไม่ถึงไหน

ไม่ต้องอ่านบทความนี้เราก็เชื่อว่าทุกคนรู้อยู่แก่ใจดีแล้วว่าคุณภาพการศึกษาของประเทศไทยมีปัญหา ถ้าอยากเห็นตัวอย่างชัดๆ ก็คงเป็นสถิตินี้ ที่คะแนนสอบแอดมิชชั่นของเด็กไทยใน 5 วิขาหลัก (วิทยาศาสตร์, คณิตศาสตร์, ภาษาอังกฤษ, ภาษาไทย และสังคมศึกษา) ก็มีคะแนนเฉลี่ยนไม่ถึง 50%  และผลการทดสอบโครงการประเมินผลนักเรียนนานาชาติ หรือ PISA ที่วัดความรู้และทักษะของนักเรียนอายุ 15 ปี กว่า 5.4 แสนคน ใน 70 ประเทศ เด็กไทยก็อยู่อันดับ 50 กว่าๆ ทั้งสามหมวดคือ การอ่าน วิทยาศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เช่นเดียวกับท็อป 20 ของมหาวิทยาลัยชั้นในเอเชีย ไม่มีสถาบันของไทยอยู่เลย

อ่านเพิ่มเติม อนาคตชาติจะเป็นอย่างไรเมื่อคุณภาพการศึกษาไทยยังไปไม่ถึงไหน

เมื่อครั้งหนึ่งเมียนมาร์เคยมีการศึกษาดีระดับต้นๆ ในเอเชีย

หลายคนอาจจะนึกไม่ถึงว่าเมียนมาร์หรือในชื่อเดิมที่เราคุ้นหูคุ้นปากกันว่าพม่านั้น เคยเป็นประเทศที่เจริญก้าวหน้ากว่านี้มาก โดยเฉพาะเรื่องการศึกษา 70 ปีก่อน ในช่วงปลายทศวรรษที่ 40 พม่าเป็นประเทศที่มีอัตราการอ่านออกเขียนได้สูงที่สุดในเอเชีย (ย้ำว่า “เอเชีย” ด้วยนะ ไม่ใช่ “อาเซียน”) จนกระทั่งรัฐประหารเมื่อ 55 ก่อน โฉมหน้าของเมียนมาร์ก็เปลี่ยนไป

อ่านเพิ่มเติม เมื่อครั้งหนึ่งเมียนมาร์เคยมีการศึกษาดีระดับต้นๆ ในเอเชีย

มหาวิทยาลัย 4.0 ไม่ได้พัฒนาแค่เทคโนโลยี แต่ต้องอัปเดตวิธีคิดด้วย

“การศึกษาคืออาวุธที่ทรงพลังที่สุดที่คุณสามารถใช้เพื่อเปลี่ยนแปลงโลก” นี่คือคำพูดของ Nelson Mandela อดีตประธานาธิบดีของแอฟริกาใต้ แต่ถึงอย่างนั้น ทุกวันนี้โลกเราเปลี่ยนไปแบบก้าวกระโดด จนเราไม่แน่ใจด้วยซ้ำว่าความรู้เราจะอัพเดตทันสถานการณ์โลกหรือไม่ด้วยซ้ำ แล้วเราจะทำอย่างไรกับการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ดีล่ะ? โดยเฉพาะการศึกษาในระดับมหาวิทยาลัย ที่บัณฑิตจะต้องจบมาเข้าสู่ตลาดแรงงาน

อ่านเพิ่มเติม มหาวิทยาลัย 4.0 ไม่ได้พัฒนาแค่เทคโนโลยี แต่ต้องอัปเดตวิธีคิดด้วย

ฝึกทักษะเหล่านี้เอาไว้ ถ้าไม่อยากถูก AI แย่งงาน

คาดการณ์กันว่า ในปี 2030 จะมีคนตกงานถึง 800 ล้านตำแหน่ง นอกจากงานด้านการผลิตหรืองานที่ต้องอาศัยการคำนวณซับซ้อนแล้ว งานด้านอื่นๆ เช่น งานออกเอกสารทางกฎหมาย งานส่งเสริมการขาย หรืองานวินิจฉัยโรค ก็อาจถูกปัญญาประดิษฐ์แย่งงานได้ง่ายๆ แล้วถ้ามนุษย์อย่างเราอยากเอาตัวรอด เราต้องทำอย่างไร?

อ่านเพิ่มเติม ฝึกทักษะเหล่านี้เอาไว้ ถ้าไม่อยากถูก AI แย่งงาน

แบบไหนถึงเรียกว่า “คนมีการศึกษา”

ประเทศไทยเชื่อว่าคนมีการศึกษาคือ “แต่งกายถูกระเบียบ ผมเผ้าสะอาดสะอ้านเรียบร้อย พูดจามีหางเสียง มีสัมมาคารวะกับผู้ใหญ่” แต่จากการรวบรวมแนวคิดว่าด้วย “ผู้มีการศึกษา” จากหลายๆ คนพบว่า ความหมายของการศึกษา คือ การมีเสรีภาพในความคิด กล้าตั้งคำถาม  และมีความสามารถในการใช้ความรู้ให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวม

อ่านเพิ่มเติม แบบไหนถึงเรียกว่า “คนมีการศึกษา”

การศึกษายุคใหม่ควรไปทางไหนดี กับสถิติจากนานาประเทศ

การศึกษายุคใหม่ควรไปทางไหนดี กับสถิติจากนานาประเทศ

หนึ่งในความขัดแย้งยอดนิยมเรื่องการศึกษาคือการปะทะทางความคิดกันระหว่าง “การศึกษาที่เน้นความรู้พื้นฐานวิชาการ เสริมสร้างวินัย” กับ “การศึกษาที่เน้นความคิดสร้างสรรค์ และส่งเสริมให้ผู้เรียนเป็นตัวของตัวเอง” อย่างเช่นเรื่องการแต่งเครื่องแบบที่ฝ่ายหนึ่งจะมองว่าทำให้เด็กมีระเบียบวินัย ส่วนอีกฝ่ายมองว่าเป็นการลิดรอนสิทธิเด็ก เด็กควรมีสิทธิเลือกว่าเขาควรแต่งตัวแบบที่เขารู้สึกสบายใจ 

ความขัดแย้งที่ว่าไม่ได้มีแค่ในประเทศไทยเท่านั้น แต่เป็นกันทั่วโลก Pew Research Center สถาบันวิจัยจากสหรัฐได้ทำการสำรวจ 19 ประเทศทั่วโลก โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่มคือ กลุ่มประเทศเศรษฐกิจก้าวหน้า 14 ประเทศ และกลุ่มประเทศเศรษฐกิจกำลังเติบโตอีก 5 ประเทศ ได้ผลออกมาดังนี้

 

1. เศรษฐกิจยิ่งก้าวหน้า ยิ่งส่งเสริมให้นักเรียนมีความคิดสร้างสรรค์และเป็นตัวของตัวเอง

ในกลุ่มประเทศเศรษฐกิจก้าวหน้า พบว่าส่วนใหญ่มองว่าความคิดสร้างสรรค์และการเป็นตัวของตัวเองสำคัญกว่า อย่างไรก็ตาม ช่องว่างระหว่างกลุ่มที่เลือกความคิดสร้างสรรค์กับระเบียบวินัยก็ต่างกันไม่มาก และประเทศพัฒนาแล้วอย่างอังกฤษและฝรั่งเศสก็มองว่าวินัยและความรู้พื้นฐานสำคัญกว่าความคิดสร้างสรรค์และเป็นตัวของตัวเอง

ส่วนในประเทศเศรษฐกิจกำลังเติบโตส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับวินัยและความรู้พื้นฐานมากกว่า แต่เซอร์ไพรส์ที่ประเทศจีน ประเทศที่ปกครองแบบอำนาจนิยมคนที่ตอบแบบสำรวจมองว่าความคิดสร้างสรรค์และการเป็นตัวของตัวเองสำคัญกว่า

 

2. การเลือกว่าการศึกษาควรเน้นวินัยหรือความคิดสร้างสรรค์ เกี่ยวข้องกับอุดมการณ์ทางการเมืองของคนตอบแบบสอบถาม

คนที่มีแนวคิดค่อนไปทางฝั่งซ้าย (ลิเบอรัล) มักจะชอบการศึกษาที่เน้นความคิดสร้างสรรค์ ส่วนคนที่มีแนวคิดค่อนไปทางขวา (คอนเซอร์เวทีฟ) มักจะสนับสนุนการศึกษาที่เน้นระเบียบวินัย โดยเฉพาะในสหรัฐที่ช่องว่างระหว่างคอนเซอร์เวทีฟกับลิเบอรัลห่างกันชัดเจน 67 ต่อ 33 นอกจากนี้ อีกสิ่งที่เห็นได้ชัดคือกลุ่มประเทศที่เศรษฐกิจก้าวหน้า คนที่เป็นลิเบอรัลมีมากกว่า

 

3. คนยิ่งอายุน้อย ก็ยิ่งสนับสนุนการศึกษาที่เน้นความคิดสร้างสรรค์มากกว่าวินัย

คนอายุ 18-34 ส่วนมากคิดว่าความคิดสร้างสรรค์สำคัญกว่าวินัย ในขณะที่คนอายุ 50 ปีขึ้นไปต้องการเน้นวินัยในการศึกษามากกว่า (ซึ่งก็คือแนวคิดของ Gen Y หรือ มิลเลนเนียล ปะทะกับ Baby Boomer นี่เอง) ซึ่งเมื่อดูจากชาร์ตแล้วจะเห็นความแตกต่างของ 2 เจเนอเรชั่นได้อย่างชัดเจน ยกเว้นในประเทศจีนทั้งสองรุ่นมีความต่างทางความคิดไม่มากนัก

 

4. ประเทศจีนมองว่าการสอนที่ดีที่สุดต้องมีความคิดสร้างสรรค์และวินัยพอๆ กั

ถึงแม้ในภาพรวมประเทศจีนจะให้ความสำคัญกับความคิดสร้างสรรค์มากกว่า คนตอบแบบสอบถามจากจีนจำนวนไม่น้อย (28%) มองว่าควรให้ความสำคัญกับทั้งสองอย่าง ทาง Pew Research Center มองว่า เพราะการสอบวัดผลของประเทศจีนยังเน้นไปที่การท่องจำเนื้อหาจากตำราอยู่

ส่วนในประเทศไทยนั้น ถึงแม้ทาง Pew Research Center ไม่ได้มาเก็บสถิติ แต่เมื่อดูจากนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการแล้ว พบว่าเน้นไปที่ความคิดสร้างสรรค์และให้นักเรียนเป็นตัวของตัวเอง อย่างเช่นในโครงการการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 ที่วางแผนโดยสำนักงานส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้และคุณภาพเยาวชน (สสค.) เน้นไปที่การพัฒนา 3 ทักษะนี้

  1. ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม
  2. การคิดอย่างมีวิจารณญานและการแก้ปัญหา
  3. การสื่อสารและความร่วมมือ

นอกจากนี้ ยังกำหนดบทบาทของครูใหม่ จากการเป็นผู้สอนโดยตรง เปลี่ยนเป็นผู้อำนวยความสะดวก (Facilitator) ให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตัวเอง และมีหน้าที่กระตุ้นความคิด ให้นักเรียนสามารถประยุกต์ความรู้ที่เกิดขึ้นในห้องมาเป็นทักษะชีวิตได้

 

แต่ทว่าในทางปฏิบัติแล้วยังคงมีปัญหาอยู่ เช่น ต้องการความคิดสร้างสรรค์ แต่ก็ต้องการให้นักเรียนไว้ผมตามกฎและใส่เครื่องแบบให้ถูกระเบียบ เช่นเดียวกับการตากแดดเข้าแถวตอนเช้า รวมถึงการสอนก็ยังคงเน้นท่องจำและไม่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้แสดงออกทางความคิดเท่าที่ควร

 

“นักเรียนเป็นคนที่มีอำนาจน้อยสุดในโรงเรียน การที่เด็กไปอธิบาย ต่อรองกับครู สุดท้ายก็แพ้ เพราะครูมีอำนาจมากกว่า… หรืออย่างเราเคยแย้งว่าข้อมูลที่ครูพูดมาไม่ถูก แล้วครูคงโกรธ ถามกลับมาว่าไปเอาข้อมูลมาจากไหน เราก็บอกว่าเคยได้ยินมาจากคนอื่น ครูก็อ้างว่าถ้าอย่างนั้นก็ไม่มีหลักฐาน เหมือนครูไม่ได้ยอมรับ” วริษา สุขกำเนิด อดีตเลขาธิการกลุ่มการศึกษาเพื่อความเป็นไท ให้สัมภาษณ์เอาไว้

 

เพราะถึงแม้ส่วนกลางจะมีนโยบายให้เปลี่ยน แต่ความคิดของครูผู้สอนอาจจะยังไม่สามารถปรับได้เร็วตามแผนของกระทรวง รวมถึงวิธีคิดของหน่วยงานรัฐด้านการศึกษาก็ยังไม่ได้เปลี่ยนไปตามแผน

 

“ปัญหาคือเข้ามาในโครงสร้างอำนาจเหมือนเดิม มีการสั่งงานแบบเดิมอยู่ ครูรุ่นใหม่คิดว่าตัวเองจะมีอิสระเต็มที่แต่จริงๆคือไม่มี เพราะถูกสั่งจากเขตพื้นที่ จากส่วนกลาง ต้องรับโครงการนั้นนี้มา”

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ อรรถพล อนันตวรสกุล อาจารย์ประจำคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็น

 

สุดท้าย มันก็ไม่สามารถสรุปได้ตายตัวหรอกว่าการเรียนการสอนแบบใดดีที่สุด แต่สิ่งหนึ่งที่เราบอกได้คือถ้าวางแผนอะไรไว้ เราก็หวังว่าจะเป็นไปได้ตามนั้น แล้วประเมินกันว่าการศึกษาแบบเน้นวินัยหรือความคิดสร้างสรรค์ อันไหนเวิร์คกับสภาพสังคมปัจจุบันมากกว่ากัน

ที่มา