แบบไหนถึงเรียกว่า “คนมีการศึกษา”

ประเทศไทยเชื่อว่าคนมีการศึกษาคือ “แต่งกายถูกระเบียบ ผมเผ้าสะอาดสะอ้านเรียบร้อย พูดจามีหางเสียง มีสัมมาคารวะกับผู้ใหญ่” แต่จากการรวบรวมแนวคิดว่าด้วย “ผู้มีการศึกษา” จากหลายๆ คนพบว่า ความหมายของการศึกษา คือ การมีเสรีภาพในความคิด กล้าตั้งคำถาม  และมีความสามารถในการใช้ความรู้ให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวม

เราเชื่อว่ามีหลายๆ คนเคยโดนว่า “นี่พวกเธอช่วยทำตัวให้สมกับการเป็นผู้มีการศึกษาหน่อยได้มั้ย” ไม่ว่าจะตอนเรียนมัธยมหรือมหาวิทยาลัย นั่นแสดงให้เห็นถึงความคาดหวังว่า ถ้าลงทะเบียนกับสถานศึกษาที่ใดที่หนึ่งแล้ว ต้องทำตัวให้สมกับสถานะ “ผู้มีการศึกษา” อีก (ซึ่งผู้เขียนเองก็ยอมรับว่าเวลาถูกบอกมาแบบนี้ ก็จะทำตัวไม่ค่อยถูกเท่าไหร่)

เท่าที่ฟังอาจารย์พูดๆ มา ผู้เขียนก็พออนุมานได้ว่าหมายถึง “แต่งกายถูกระเบียบ ผมเผ้าสะอาดสะอ้านเรียบร้อย พูดจามีหางเสียง มีสัมมาคารวะกับผู้ใหญ่ ตั้งใจเรียน ทำตามกฎระเบียบของโรงเรียน” แน่นอนว่า ถ้าเราไม่ทำตามหรือยิ่งกว่านั้นคือการตั้งคำถามย้อนกลับไป ก็คงจะต้องโดนหาว่า “คนมีการศึกษาไม่พูดจาก้าวร้าวกับครูบาอาจารย์หรอก” เป็นแน่แท้

นั่นทำให้เราสงสัยว่าประเทศอื่นๆ มองคำว่า “ผู้มีการศึกษา” (หรือภาษาอังกฤษคือ educated person หรือ well-educated person) อย่างไรกันแน่ เราก็เลยอยากจะลองหานิยามของ “ผู้มีการศึกษา” จากหลายๆ แหล่งดู

เมื่อเปิดดิกชันนารี Merriam-Webster เพื่อหาความหมายของคำว่า Educated ก็ได้ผลดังนี้

  1. ได้รับการศึกษา โดยเฉพาะการศึกษาที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยทั่วไป
  2. มีทักษะหรือความเชี่ยวชาญที่ผ่านการฝึกฝนมา เช่นคำว่า Educated Hand
  3. เข้ากันได้กับกลุ่มคนผู้มีการศึกษา เช่นคำว่า Educated Taste
  4. มีพื้นฐานมาจากความรู้หรือข้อเท็จจริง เช่นคำว่า Educated Guess

จากนิยามนี้จะเห็นได้ว่าความเป็น “ผู้มีการศึกษา” ไม่จำเป็นต้องอยู่ในสถานะนักเรียนของสถาบันที่ใดที่หนึ่ง แต่ต้องเป็นคนที่มีความรู้อย่างดี (ซึ่งอาจหมายถึงการค้นคว้าด้วยตัวเองก็ได้) และไม่เกี่ยวข้องกับการเคารพกฎระเบียบแต่อย่างใด

เราลองมาดูนิยามการใช้คำว่าผู้มีการศึกษาจากหลายๆ คนดูบ้าง

  • Douglas Thomas และ John Seely Brown ผู้เขียนหนังสือ A New Culture of Learning มองว่า คนมีการศึกษาคือคนที่ “มีความกระหายที่จะเรียนรู้อย่างไม่หยุดหย่อน”

  • กฤษณมูรตินักปราชญ์ชาวอินเดียกล่าวเอาไว้ว่า “หน้าที่ของการศึกษาไม่ใช่อยู่ที่การสอนให้คุณเป็นเหมือนใคร แต่ช่วยให้คุณได้เป็นตัวของตัวเองตั้งแต่เด็ก” ซึ่งตีความได้ว่า ผู้มีการศึกษาคือคนที่กล้าคิด กล้าตัดสิน ตามที่ตัวเองเห็นสมควร

  • อย่างอันนี้ก็เน้นไปที่ความคิดเชิงวิพากษ์ การตั้งคำถามต่างๆ E. Digby Baltzell นักสังคมวิทยาชาวอเมริกันให้ความเห็นว่า “คนที่ฝึกฝนจนชำนาญจะรู้วิธีตอบคำถามต่างๆ แต่ผู้มีการศึกษาคือคนที่รู้ว่าจะต้องตั้งคำถามอย่างไร”

  • มาดูกลุ่มคนนอกวงวิชาการกันบ้าง Henry Ford เจ้าของบริษัทผลิตรถยนต์รายแรกของโลกมองว่า “ผู้มีการศึกษาไม่ใช่คนที่จำวันที่ต่างๆ ในประวัติศาสตร์ได้แม่นยำ แต่เป็นคนที่ทำอะไรบางอย่างสำเร็จ” แสดงให้เห็นว่าผู้มีการศึกษาไม่ได้ขึ้นอยู่กับความรู้ที่มี แต่ขึ้นอยู่กับการนำความรู้มาใช้ให้เกิดประโยชน์

  • Donald Trump เคยกล่าวไว้ในช่วงหาเสียงเลือกตั้งปธน.สหรัฐว่า “I am highly educated. I know words. I have the best words.” แปลว่า Trump มองการมีการศึกษาอยู่ที่การรู้จักเลือกสรรใช้คำพูดให้จับใจคนอื่น ซึ่งนั่นสามารถวิเคราะห์ต่อไปได้ว่าต้องเป็นผู้เข้าใจผู้อื่นได้ลึกซึ้ง ถึงรู้วิธีสื่อสารให้ตรงกลุ่มเป้าหมาย (อย่างน้อยเขาก็ชนะใจคนอเมริกันเกินครึ่งประเทศได้ล่ะนะ…)

ส่วน Alfie Kohn นักการศึกษาจากสหรัฐอเมริกาก็ให้ความเห็นว่าคนที่มีการศึกษาต้องมีคุณสมบัติ 4 ประการนี้

  1. มีความรู้ในเรื่องภาษาศาสตร์, คณิตศาสตร์ และการคิดวิเคราะห์
  2. เป็นคนที่มีความสามารถ ห่วงใยและรักผู้อื่น รวมถึงเป็นคนที่น่าคบหา
  3. เป็นคนที่สนับสนุนสังคมประชาธิปไตย
  4. เป็นแรงงานสำคัญในการขับเคลื่อนอนาคต

สิ่งที่ Alfie Kohn เน้นคือ นอกจากความรู้ทางวิชาการ (ที่ครอบคลุมทั้งสายวิทย์และสายศิลป์ – โหดมาก) ยังเป็นคนที่มีจิตใจดี เห็นอกเห็นใจผู้อื่น แถมยังรวมไปถึงแนวคิดทางการเมือง และความสามารถในการทำงานอีกด้วย – นอกจากนี้เขายังเสริมไปอีกว่า “มันไม่ใช่แค่ความสามารถในการตั้งคำถามและตอบคำถามเท่านั้นที่สำคัญ แต่มันอยู่ที่อุปนิสัยของเจ้าตัวอีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นเป้าหมายทางความรู้ หรือการคิดอย่างลึกซึ้งหรือวิพากษ์วิจารณ์ มันต้องมาจากความต้องการที่แท้จริงของเจ้าตัวอย่างบริสุทธิ์ใจ”

James Baldwin นักเขียนเชื้อสายแอฟริกัน-อเมริกัน (ถ้าใครเคยดูสารคดีเรื่อง I am not your Negro ก็คงจะคุ้นๆ ชื่อกันอยู่) กล่าวว่า “มันแทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะเป็นผู้มีการศึกษาในประเทศที่ไม่ไว้ใจในอิสรภาพทางความคิด”

จากการรวบรวมแนวคิดว่าด้วย “ผู้มีการศึกษา” จากหลายๆ คน พอจะเห็นภาพรวมว่า สิ่งที่เหมือนๆ กันอย่างแรกคือ เสรีภาพในความคิด กล้าตั้งคำถาม  และอีกอันที่รองลงมาคือ ความสามารถในการใช้ความรู้ให้เกิดประโยชน์

ถึงอย่างนั้น ส่วนตัวผู้เขียนเอง ก็ไม่กล้าฟันธงหรอกว่าถ้าใครกล้าคิด กล้าตั้งคำถามแล้ว จะทำให้เรากลายเป็น “ผู้มีการศึกษา” ไปในที่สุดหรือไม่ แต่ก็คิดว่าน่าจะไปในทิศทางนั้นอยู่ไม่น้อยเลยทีเดียว

และขอทิ้งท้ายด้วยนิยามของ “ผู้มีการศึกษา” ของ Robert Frost นักการศึกษา (เป็นโคว้ตที่เราประทับใจที่สุด เท่าที่รวบรวมมา) ที่โฟกัสไปที่ความใจกว้างในยอมรับว่าความรู้ที่ตัวเองมีใช่ว่าจะถูกต้องไปเสียหมด ดังนี้

“การศึกษาคือความสามารถในการฟังสิ่งต่าง ๆ ได้โดยไม่เสียความรู้สึกหรือเสียความมั่นใจในตนเอง”

 

ที่มา

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *